Które normy muszą spełniać regały magazynowe? PN-EN i BHP

Regały magazynowe w Polsce muszą przede wszystkim spełniać ogólne przepisy BHP: mieć wytrzymałą i stabilną konstrukcję, zabezpieczenie przed przewróceniem i czytelnie oznaczone dopuszczalne obciążenie. Techniczną podstawą oceny są cztery normy: PN-EN 15512 (projektowanie regałów paletowych), PN-EN 15620 (tolerancje, odkształcenia i luzy), PN-EN 15629 (specyfikacja urządzeń do składowania) oraz PN-EN 15635 (użytkowanie, przeglądy i konserwacja).

• Jakie normy obowiązują regały magazynowe?
• Jakie są przepisy BHP dotyczące regałów magazynowych?
• Co określa norma PN-EN 15512?
• Jakie są wymagania normy PN-EN 15620?
• Jakie są główne wytyczne normy PN-EN 15635?
• Czy regały magazynowe muszą mieć znak CE?
• Jakie dokumenty sprawdzić przy zakupie regałów?
• Najczęstsze błędy przy spełnianiu norm dla regałów

Same normy są formalnie dobrowolne, ale przy kontroli Państwowej Inspekcji Pracy albo po wypadku to według nich ocenia się, czy producent, montażysta i pracodawca dopełnili obowiązków. Poniżej znajdziesz, która norma dotyczy którego etapu, co wynika z przepisów BHP i jakie dokumenty sprawdzić przed zakupem.

Jakie normy obowiązują regały magazynowe?

Obecnie regały magazynowe opisują cztery normy europejskie przyjęte w Polsce jako PN-EN, a każda obejmuje inny etap życia regału: projekt, zamówienie, montaż i eksploatację. Nie ma jednego przepisu, który reguluje wszystko, dlatego bezpieczeństwo zależy od tego, czy każdy etap został wykonany zgodnie z właściwym dokumentem.

Takie ujęcie całego cyklu (projekt według PN-EN 15512, montaż według PN-EN 15620, regularne przeglądy według PN-EN 15635) przedstawia poradnik E-Regaly o normach dla regałów, który przypomina też, że gruba stal sama w sobie nie gwarantuje bezpieczeństwa.

Normy uzupełniają się, a nie zastępują: regał dobrze zaprojektowany według PN-EN 15512 może stać się niebezpieczny, jeśli ustawiono go poza tolerancjami PN-EN 15620 albo nikt nie kontroluje uszkodzeń zgodnie z PN-EN 15635.

Które normy PN-M zostały wycofane?

Przez wiele lat regały opisywały polskie normy PN-M-78320:1978 (nazwy, podział i symbole urządzeń do składowania), PN-M-78321:1988 (wymagania i badania regałów wolnostojących) oraz PN-M-78322:1989 (parametry podstawowe). Według zestawienia norm Mag Instal wszystkie trzy zostały wycofane, a ich miejsce zajęły normy europejskie.

Te oznaczenia nadal pojawiają się w ofertach i starszych poradnikach, także jako rzekomo aktualne. W niektórych opracowaniach spotyka się też oznaczenia PN-M-78151 i PN-M-78152. Zanim powołasz się na którąkolwiek normę PN-M w zamówieniu lub dokumentacji, sprawdź jej aktualny status w katalogu Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Jakie są przepisy BHP dotyczące regałów magazynowych?

Podstawowe wymagania BHP dla regałów zawiera rozdział 4 działu IV rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, a same regały opisują §§ 69-71. Zgodnie z nimi regały powinny mieć wytrzymałą i stabilną konstrukcję oraz zabezpieczenia przed przewróceniem się.

Ten zakres omawia materiał OIP Olsztyn o eksploatacji regałów. Wynika z niego, że pracodawca musi m.in.:

• magazynować materiały w pomieszczeniach i miejscach do tego przeznaczonych,
• zapewnić, aby masa ładunku nie przekraczała dopuszczalnego obciążenia regału,
• zapewnić, aby masa ładunku razem z masą regałów i środków transportu nie przekraczała dopuszczalnego obciążenia podłóg i stropów,
• wywiesić czytelne informacje o dopuszczalnym obciążeniu podłóg, stropów i urządzeń do składowania,
• dobrać szerokość odstępów między regałami do używanych wózków, tak by można było bezpiecznie operować nimi i ładunkami,
• organizować układanie i zdejmowanie materiałów tak, by nie stwarzało zagrożeń.

Ogólne przepisy BHP obejmują też otoczenie regałów: drogi komunikacyjne, dostęp do wyjść i oświetlenie stanowisk. Towar nie może blokować przejść ani wyjść awaryjnych. Szerzej o samych obowiązkach pracodawcy piszemy w tekście o tym, jakie są przepisy BHP dla regałów magazynowych.

Jakie są normy magazynowania?

Normy magazynowania, czyli zasady składowania z przepisów BHP, wymagają, aby dla każdego rodzaju materiału określić miejsce, sposób i dopuszczalną wysokość składowania. Przedmioty łatwo tłukące się, substancje niebezpieczne i materiały o największej masie składuje się na najniższych półkach regałów.

Przedmioty, których wymiary, kształt lub masa wymagają indywidualnego podejścia, składuje się w sposób dostosowany do nich, a nie na siłę na standardowych poziomach. W praktyce oznacza to instrukcję składowania przypisaną do strefy lub typu regału, a nie jedną ogólną regułę dla całego magazynu.

Czy normy PN-EN dla regałów są obowiązkowe?

Stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne, ale obowiązki z przepisów BHP już nie. Jak ujmuje to poradnik Rema o normach, BHP i PIP, norma może być dokumentem dobrowolnym, a pracodawca i tak musi zapewnić bezpieczne warunki pracy, nie dopuszczać do przeciążeń i reagować na uszkodzenia.

Wymagania warto więc czytać na trzech poziomach: ogólne przepisy BHP, normy techniczne jako dokument odniesienia oraz dokumentacja konkretnego producenta. Spełnienie norm jest najprostszym sposobem wykazania, że wymagania BHP zostały zrealizowane.

Co określa norma PN-EN 15512?

PN-EN 15512 określa zasady projektowania konstrukcji nośnych regałów paletowych o zmiennej konfiguracji: ram, słupów, belek, stężeń, połączeń i kotwienia do podłoża. Dzięki niej deklarowana nośność ma wynikać z obliczeń i badań, a nie z katalogu.

Według omówienia norm PN-EN przez Reger z wymagań PN-EN 15512 wynika, że:

• obliczenia uwzględniają obciążenia stałe (ciężar regału), zmienne (ładunki) i wyjątkowe (uderzenia wózkiem),
• producent przeprowadza badania laboratoryjne próbek profili nośnych,
• każdy typ regału ma dokumentację techniczną z obliczeniami statyki,
• tabliczka znamionowa podaje deklarowane nośności i schemat rozkładu obciążenia.

Norma nie obejmuje wszystkich typów regałów. Jak zestawia przegląd wymagań Amrack, PN-EN 15512 nie ma zastosowania m.in. do regałów przesuwnych, wjezdnych, przejezdnych, przepływowych, karuzelowych, wspornikowych, systemów wsuwania palet, statycznych regałów półkowych oraz systemów automatycznych z co najmniej dwiema układnicami pracującymi w jednym korytarzu nad sobą. Przy takich systemach zapytaj dostawcę, na jakiej podstawie liczono nośność.

Jeśli sprzedawca nie potrafi pokazać dokumentacji technicznej z obliczeniami dla regałów paletowych, nie masz jak wykazać, że nośność z tabliczki jest rzeczywista. To wystarczający powód, by wstrzymać zakup.

Jakie są wymagania normy PN-EN 15620?

PN-EN 15620 określa dopuszczalne tolerancje, odkształcenia i luzy w regałach paletowych, czyli to, jak dokładnie regał musi być ustawiony i ile miejsca musi zostać między ładunkiem a konstrukcją. Ma największe znaczenie przy regałach wysokiego składowania, gdzie niewielkie odchyłki na dole rosną z wysokością.

Na to zastosowanie wskazuje przegląd standardów bezpieczeństwa META, podając PN-EN 15620:2010 jako normę dla regałów wysokiego składowania, która określa m.in. luzy manipulacyjne. Konkretne wartości tolerancji zależą od klasy regału i wysokości, dlatego przyjmuj je z tekstu normy lub z projektu dostawcy, a nie z tabel znalezionych w internecie.

W praktyce norma przekłada się na montaż:

• regał montuje przeszkolona ekipa, która czyta rysunki wykonawcze i zna instrukcję producenta,
• kotwy i śruby dokręca się momentem podanym przez producenta, a nie "na wyczucie",
• pionowość słupów i poziom belek sprawdza się pomiarem, często niwelatorem laserowym,
• odbiór kończy się protokołem z pomiarami, który zostaje w dokumentacji magazynu.

Oszczędzanie na montażu to częsty błąd: źle zakotwiony regał może się przewrócić nawet przy obciążeniu mieszczącym się w nośności z tabliczki.

Jakie są główne wytyczne normy PN-EN 15635?

PN-EN 15635 opisuje bezpieczne użytkowanie i konserwację regałów: kto odpowiada za ich stan, jak często i przez kogo są kontrolowane oraz co zrobić z uszkodzeniem. To norma dla użytkownika, a nie dla producenta.

Pracodawca wyznacza osobę odpowiedzialną za bezpieczeństwo urządzeń do składowania (w praktyce nazywaną PRSES) i organizuje cykliczne kontrole. Artykuł OMV o przepisach BHP dla regałów podkreśla, że przeglądy stanu technicznego powinny wykonywać wykwalifikowani specjaliści, a konserwacja, naprawy i wymiana uszkodzonych elementów należą do podstaw bezpiecznej eksploatacji.

Jak często kontrolować regały magazynowe?

W praktyce stosuje się trzy poziomy kontroli: bieżące oględziny przez pracowników, okresowe przeglądy przez osobę odpowiedzialną oraz przegląd ekspercki przez kompetentnego inspektora, zwykle co najmniej raz w roku. Dokładne interwały dobiera się do intensywności ruchu wózków i historii uszkodzeń, a przyjęte zasady warto zapisać w instrukcji magazynu.

Podczas przeglądu eksperckiego inspektor sprawdza zniekształcenia ram, pęknięcia spoin, stan podłoża i kotew, pionowość słupów oraz to, czy konfiguracja regału nadal zgadza się z dokumentacją techniczną. Każda zmiana ustawienia belek lub dołożenie poziomu wymaga sprawdzenia, czy nośność z tabliczki nadal obowiązuje.

Jak klasyfikuje się uszkodzenia regałów?

Uszkodzenia ocenia się zwykle w trzech kategoriach kolorystycznych. Zielona oznacza uszkodzenie w granicach dopuszczalnych, do zapisania i obserwacji. Pomarańczowa (bywa nazywana żółtą) oznacza uszkodzenie wymagające naprawy w krótkim terminie: po zdjęciu ładunku danego miejsca nie wolno ponownie załadować przed naprawą. Czerwona oznacza natychmiastowe rozładowanie i wyłączenie odcinka regału z użytku do czasu naprawy.

Granice odkształceń dla każdej kategorii podaje norma i dokumentacja producenta. Nie przyjmuj uproszczonych reguł w rodzaju jednego procentu długości dla wszystkich elementów: dopuszczalne wartości zależą od rodzaju elementu i sposobu pomiaru.

Oznaczenie nośności na regale

Tabliczki znamionowe z nośnością poziomu i pola muszą być czytelne i widoczne z miejsca pracy operatora. Zniszczona lub zdjęta tabliczka to częsta uwaga pokontrolna, bo bez niej nikt nie wie, ile można bezpiecznie odłożyć na belki. Po każdej zmianie konfiguracji tabliczkę aktualizuje się na podstawie danych od producenta.

Czy regały magazynowe muszą mieć znak CE?

Znak CE nie zastępuje zgodności z normami PN-EN ani dokumentacji technicznej regału. W wielu tekstach, także w starszej wersji tego artykułu, CE przedstawiano jako warunek sprzedaży każdego regału, ale obowiązek i podstawa oznakowania CE zależą od rodzaju wyrobu i przepisów, którym podlega.

Klasyczny regał statyczny nie jest maszyną, a elementy zmechanizowane (np. regały przesuwne z napędem czy systemy z układnicami) mogą podlegać innym przepisom niż sama konstrukcja stalowa. Jeśli dostawca powołuje się na CE, zapytaj, na podstawie jakiej dyrektywy lub rozporządzenia je deklaruje i poproś o deklarację zgodności. Dla zwykłego regału paletowego ważniejsze są obliczenia według PN-EN 15512, instrukcja montażu i użytkowania oraz tabliczka nośności.

Jakie dokumenty sprawdzić przy zakupie regałów?

Przed zakupem regału zażądaj dokumentów, które pozwolą wykazać zgodność z normami przy kontroli PIP. Poniższa lista kontrolna sprawdza się przy nowych regałach i przy przejmowaniu magazynu z istniejącą instalacją:

1. Specyfikacja zamówienia: masa i wymiary jednostek ładunkowych, typ wózków, wysokość składowania, nośność podłoża.
2. Dokumentacja techniczna z obliczeniami nośności i stateczności, z informacją, według jakiej normy ją wykonano.
3. Tabliczki znamionowe z nośnością poziomu i pola oraz schematem rozkładu obciążenia.
4. Instrukcja montażu z momentami dokręcania i wymaganiami dla kotwienia.
5. Protokół odbioru po montażu z pomiarami ustawienia.
6. Instrukcja użytkowania i zasady postępowania z uszkodzeniami.
7. Wyznaczona osoba odpowiedzialna i harmonogram przeglądów.
8. Potwierdzenie, że podłoga lub strop przeniosą łączne obciążenie regałów, ładunków i wózków.

Jeśli porządkujesz obowiązki w firmie, pomocne będzie też zestawienie, jakie są wymagania BHP dla regałów w różnych zastosowaniach.

Najczęstsze błędy przy spełnianiu norm dla regałów

Najwięcej problemów nie wynika z wadliwej stali, tylko ze zmian i zaniedbań po montażu. Typowe błędy to:

• przestawianie belek i dokładanie poziomów bez przeliczenia nośności przez producenta,
• łączenie elementów różnych producentów w jednym regale,
• powoływanie się na wycofane normy PN-M w zamówieniu lub dokumentacji,
• brak lub nieczytelne tabliczki nośności,
• odstępy między regałami za wąskie dla faktycznie używanych wózków,
• naprawianie uszkodzonych słupów prostowaniem zamiast wymiany elementu,
• przeglądy "na oko" bez protokołu, przez co uszkodzona belka zostaje zauważona dopiero, gdy się ugina.

Każdy z tych błędów może oznaczać, że regał formalnie spełniał normy w dniu odbioru, a przestał je spełniać w trakcie eksploatacji. Dlatego odpowiedź na pytanie, które normy muszą spełniać regały magazynowe, obejmuje nie tylko projekt i zakup, ale też codzienne użytkowanie.